Schuldig verzuim en medeplichtigheid van de staat nog steeds schering en inslag bij mensenrechtenschendingen in Colombia

Colombia is qua mensenrechten geen al te beste leerling, en ook gedurende 2010 en 2011 bleef het nog altijd de dubieuze reputatie behouden het land te zijn waar het meeste vakbondsleden werden vermoord, en één van de gevaarlijkste landen om er als vakbondsleider te werken(1).
Ook andere mensenrechtenactivisten en lokale leiders zijn er het doelwit van gewelddadige acties uitgevoerd door zowat alle actoren in het gewapend conflict: guerrillero’s, paramilitairen, en door de overheid zelf: het leger of de politie.
Zo was er het schandaal van de ‘Valse Positieven’, onschuldige burgers die verdwenen of vermoord werden en achteraf voorgesteld werden als guerrillero’s om zo de statistieken op te smukken.
Naar schatting zouden er zo ongeveer 3000 dergelijke gevallen plaatsgevonden hebben onder het bewind van voormalig president Alvaro Uribe tussen 2002 en 2010 (2), vergelijkbaar met het aantal slachtoffers dat viel tijdens het 17-jaar durende regime van Pinochet in Chile (3).

Hoewel dergelijke praktijken sterk zijn afgenomen sinds ze publiek aan het licht kwamen, blijft de situatie voor mensenrechten activisten er nog steeds dramatisch: gedurende het eerste kwartaal van 2011 werd een verontrustende stijging in agressies ten opzicht van mensenrechtenactivisten vastgesteld. In totaal stelden ze zo’n 160 bedreigingen, schendingen en effectieve aanslagen vast, waaronder ook een aantal verdwijningen4.

één daarvan was die van Sandra Viviana Cuellar, milieuactiviste uit Cali, die op 17 februari 2011 spoorloos verdween toen ze op weg was van Cali naar Palmira. Sandra werkte tot twee jaar geleden nog bij CENSAT ‘Agua Viva’, partner van Broederlijk delen in Colombia.
Na lokale, nationale en internationale acties nam de Colombiaanse overheid enkele stappen om onderzoek in te stellen (5), maar een jaar later zit dit no steeds op een dood spoor, en lijkt er noch bij lokale, noch bij nationale instanties veel interesse te zijn om daawerkelijk resultaat de boeken in het onderzoek.

Daarom vragen we om te helpen internationale druk uit te oefenen op de bevoegde instanties: de ‘Fiscalia’ (lokale rechter) in Cali die het onderzoek voort, de nationale overheid, en de ambassade van Colombia in België.

https://docs.google.com/spreadsheet/viewform?hl=es&formkey=dFkybFhicjg0cjRmMzJjOHlCNFBCc2c6MQ

(1) FIDH, Annual Report 2011, p 161, online: http://www.fidh.org/IMG/pdf/obs_2011_uk-ame_riques.pdf
(2) Human Rights Council, Report of the United Nations
High Commissioner for Human Rights on the situation of human rights in Colombia, UN Document
A/HRC/16/22, February 3, 2011, Referenced in FIDH, Annual Report 2011 p 184
(3) BBC Country Profile: Chile, online: http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/country_profiles/1222764.stm
(4) FIDH, Annual Report 2011 p185-186

Organisaties van inheemse- en afro bevolking, en de koepel die mensenrechten organisaties in Colombia vertegenwoordigt, hebben vandaag beslist om het bestaande platform voor dialoog met de Colombiaanse overheid (Mesa Nacional de Garantías) voorlopig op te schorten. Als belangrijkste reden geven ze het ‘falen van de garanties ter bescherming van het leven en fisieke integriteit van mensenrechten activisten en sociale leiders.’

Vorige week nog werd Ana Fabricia Córdoba, een voornaam mensenrechten activiste die opkwam voor de rechten van ontheemden, in Medellin vermoord.

Naast verschillende eisen om te bekomen dat de regering van Juan M. Santos daad bij woord zou doen, danken ze ook internationale organisaties voor de hulp en begeleiding die ze tijdens het hele process in de afgelopen jaren kregen, en vragen ze hen expliciet hen te blijven steunen om respect voor het leven en mensenrechten in Colombia werkelijkheid te maken.

Zie: http://www.asambleaporlapaz.com/index.php?option=com_content&view=article&id=299:suspendenprocgarantias&catid=40:ultimas-noticias-inicio

Mensenrechtenverdedigers worden nog altijd illegaal afgeluisterd, bedreigd en vervolgd: uit statistieken blijkt dat tijdens de eerste maanden van 2011 een zorgwekkend aantal schendingen werden vastgesteld, die, eerder dan op verbetering, wijzen op een verhoging van het gevaar dat sociale organisaties lopen in Colombia.

Sinds de nieuwe regering van Juan Manuel Santos in dienst trad in augustus van vorig jaar, sprak de pers over een nieuwe aanpak, gekenmerkt door een openheid tot dialoog die sterk afstak tegen de persoonlijke, confrontatieve stijl van uittredend president Uribe. Het recordtempo waarmee Santos erin slaagde om de relaties met buurman en president van Venezuela, Hugo Chavez terug te normaliseren was daar het perfecte voorbeeld van.
Op het gebied van de mensenrechten was er de hoop dat dialoog, en de bereidheid van de regering tot samenwerking met mensenrechtenorganisaties snel vooruitgang zou brengen. De aanstelling van vice president Angelino Garzón, voormalig vakbondsleider en goed gekend bij sociale organisaties, als directe verantwoordelijke voor dit belangrijke thema moest hiervoor garant staan.
Organisaties op het terrein stellen echter vast dat de beloftes van een betere mensenrechtensituatie, voorlopig ver van ingelost wordt: volgens statistieken van de organisaties ‘Somos Defensores’ werden voor de eerste trimester van 2011, 96 gevallen vastgesteld van agressie tegenover leiders of leidsters en 64 gericht aan sociale organisaties (1). Het gaat hier dan specifiek over onwettige aanhoudingen, bedreigingen, aanslagen op het leven van personen (of pogingen tot) en verdwijningen. Vergeleken met eerdere jaren beloofd dit niets goeds voor wat 2011 zou kunnen brengen: zo telde 2010 - op zich al ingeschreven als een ‘annus horribilis’ aangezien het slechter was dan de voorafgaande 4 jaren - 170 dergelijke gevallen in de loop van het hele jaar.
Ook onze partnerorganisaties in Colombia hebben te kampen met verschillende incidenten die hen in gevaar brengen, ten gevolge van hun activiteiten als sociale organisaties. Tijdens de eerste maanden van het jaar moeten wij als Broederlijk Delen vast stellen dat velen van hen op één of andere manier slachtoffer waren van agressie ten opzichte van de organisatie of hun medewerkers.

In de maand april gebeurden er op enkele dagen tijd bij verschillende van onze partners in de regio Cauca inbraken in hun kantoren of zelfs bij medewerkers, waarbij men het vooral gemunt had op laptops en USB sticks. Zowel bij het mensenrechtennetwerk ‘Red Por La Vida’ , de lokale boerenorganisatie ‘Movimiento campesino de Cajibío’ als bij de leider van de zoektocht naar Sandra Vivianna Cuellar, voormalig werkneemster van CENSAT ‘Agua Viva’ werden laptops gestolen(2). Sandra Vivianna werkte als milieuactiviste in Cali en verdween op 17 februari op weg naar de universiteit van Palmira. Meer dan 3 maand later blijft ze nog steeds spoorloos.
Afgelopen maand mei, werd ook een voornaam lid van Justicia y Paz (eveneens partner van BD) thuis bestolen van documenten en 2 USB memory sticks waarop informatie opgeslagen was over het begeleidingswerk van de organisatie bij slachtoffers van het intern conflict (3). De organisatie wordt regelmatig bedreigd en stelde meermaals vast dat medewerkers door onbekenden gevolgd werden.
Hoewel dergelijke incidenten vaak afschreven worden als ‘gewone criminaliteit’, roepen ze steeds de vraag op of dit niet eerder gerichte acties zijn met als doel om informatie over de organisaties en hun werk te bemachtigen, en zo manieren te vinden om dit te bemoeilijken.
Andere partners hebben minder reden tot speculatie over of zij al dan niet in het oog gehouden worden: zo stelde het advocatencollectief José Alvear Restrepo (CAJAR) begin mei vast dat gesprekken van hun medewerkers op illegale wijze werden opgenomen nadat een lid van de organisatie een telefoontje kreeg waarin een dergelijke opname werd afgespeeld (4). De organisaties beschikt sinds jaren over veiligheidsvoorzieningen die hen waren toegekend door de Interamerikaanse mensenrechtencommissie (CIDH), en die door de Colombiaanse inlichtingendienst DAS werden verzorgd.(5) Na inspectie bleek dat in één van de wagens die hen toegewezen was, een verborgen microfoon verstopt zat.
In april van dit jaar besloot CAJAR de begeleiding van de inlichtingendienst voortaan te weigeren juist omdat deze maatregelen (mis)gebruikt werden om hen te bespioneren en de Colombiaanse staat geen garanties gaf dat dit in de toekomst zou ophouden.
Bij sociale organisaties in Colombia bestaat er dan ook weinig twijfel dat de illegale afluisterpraktijken, die afgelopen jaren aan het licht kwamen, ook nu nog verder gaan, ondanks de verschillende gerechtelijke processen die aangespannen werden tegen medewerkers van de DAS.
Er lopen trouwens momenteel nog altijd twee klachten van Europese organisaties uit België en Spanje t.a.v. de DAS, nadat aan het licht kwam dat die in de zogenaamde ‘Operatie Europa’ ook illegale spionageactiviteiten uitvoerde tegen NGO’s en zelfs europese instellingen met als doel die organisaties in een slecht daglicht te stellen (6). In België stelde Broederlijk Delen zich samen met zes andere Europese organisaties burgerlijke partij.

Als Broederlijk Delen proberen wij onze partnerorganisaties zo goed mogelijk te steunen bij de ingewikkelde context waarvoor het intern conflict in Colombia hen stelt, hun mensenrechtenwerk zwaar bemoeilijkt en het leven van medewerkers en lokale gemeenschappen in gevaar brengt.

Gert Steenssens is sinds 2008 cooperant van Broederlijk Delen in Colombia, waar hij samenwerkt met verschillende van onze partners om hun kwetsbaarheid voor informatie-diefstal en spionage te verkleinen.
Hij blogt voor BD op blogs.kabaal.be en zijn persoonlijke blog kan je hier vinden.

Artikel voor Broederlijke delen gepubliceerd op 30 mei 2011

1 http://www.somosdefensores.org/index.php?option=com_content&view=article&id=72:accion-urgente-90-dias-96-defensoresas-agredidos-en-colombia-&catid=2:noticias-inicio-pagina&Itemid=3

2 http://www.censat.org/dadamail/mail.cgi/archive/prensa/20110520143134/

3 http://justiciaypazcolombia.com/Robo-de-informacion-y-seguimiento

4 http://www.colectivodeabogados.org/Nuevas-evidencias-de-seguimientos

5 Voor meer informatie over de Colombiaanse inlichtingsdienst DAS, zie: http://www.broederlijkdelen.be/component/one/bdarticle/detail/detail/q_activiteiten_colombiaanse_inlichtingendienst_das,3956

6 http://www.broederlijkdelen.be/component/one/bdarticle/detail/detail/ngo_s_slachtoffers_vragen_onderzoek_naar_illegale_activiteiten_colombiaanse_inlichtingendienst_das,3918

Contrary to claims by Chiquita Brands International that its payments to Colombian paramilitary and guerrilla groups over more than a decade were extorted, internal company documents released here Thursday strongly suggest that the transactions provided specific benefits to the banana giant.

They detail Chiquita’s handling of what the company referred to as “sensitive payments” from 1990, when it was paying left-wing guerrilla groups active in Uraba, to 2003 when a PowerPoint presentation obtained by the NSA presents options for how to conceal improper payments.

A March 2000 memo, for example, recorded a conversation between Chiquita Senior Counsel Robert Thomas, the memo’s author, and managers from the company’s wholly-owned subsidiary, Banadex, in which the latter indicate that Santa Marta-based paramilitaries formed a front company to disguise “the real purpose of providing security” to Banadex’s local operations.

…The AUC are supposed to have been disbanded from 2003-2006, but successor groups and criminal bands, or “bacrim", continue to dominate large swathes of the country.

“It is of great concern that the U.S. is moving forward with an FTA with Colombia without addressing the full dismantlement of Colombian paramilitary groups,” Gimena Sanchez, an Andean expert at the Washington Office on Latin America, told IPS.

“As such, we worry about the proliferation of more Chiquita- like cases,” she continued. “Currently in the Choco region, 23 oil palm industrialists are under indictment for links to paramilitarism and violent displacement.” (*)

Source IPSNews: http://ipsnews.net/news.asp?idnews=55178
Español: http://www.ipsnoticias.net/nota.asp?idnews=97943

(*) Zie ook: INTERNATIONAL MISSION TO VERIFY THE IMPACT OF AGROFUEL PRODUCTION IN 5 ZONES AFFECTED BY OIL PALM AND SUGARCANE MONOCROPS IN COLOMBIA

Afgelopen vrijdag, 25 februari zag in verschillende steden massale betogingen tegen het toekennen van de milieuvergunning voor het ‘Angostura’ goudwinnings project van het canadese mijnbouw bedrijf Greystar Resources.
Het project is gepland ten noorden, op de grens tussen de provincies Santander en Norte de Santander, in een ecologisch waardevol gebied van nevelbossen, ‘páramo Santurbán’ genaamd, die de omliggende steden en dorpen van water voorziet.
Tegenstanders van het project vrezen dat het gebruik van cyanide voor de winning van goud een gevaar zou betekenen voor het fragiele ecosysteem en de waterbronnen van de 2 miljoen omwonenden.
In Bucaramanga, de grootste stad in de buurt, kwamen tussen de 30 en 40 duizend mensen op straat met de eis om de vergunning voor het project te weigeren. Die beslissing moet binnenkort genomen worden door het ministerie van milieu, ook al bestaat er reeds wetgeving die mijnbouw in deze nevelbossen en páramos verbiedt.

Ook in Bogotá toonden een duizendtal betogers hun solidariteit en stroomden samen voor het Ministerie van Milieu: met slogans zoals ‘Water is ons échte Dorado’ (*) en ‘Water komt niet uit de kraan, maar uit de páramo’ lieten ze geen twijfel bestaan over de ongewenstheid van het project. De samenkomst werd toegesproken door een aantal bekende locale acteurs en artiesten die zich eveneens achter de eis schaarden, waaronder eveneens leden van Aterciopelados, een groep die alternatieve muziek maakt en ook in het buitenland z’n fans heeft.

Bekijk fotos & Lees meer hier

Voormalig werkneemster van CENSAT ‘Agua Viva’ is sinds vorige week donderdag spoorloos. Ze was op weg naar de Universiteit om daar les te geven, maar kwam er nooit aan. Afgelopen zaterdag werden haar GSM en identiteitskaart gevonden, vlakbij waar ze de bus moest nemen.
Sandra Viviana Cuellar werkte tot vorig jaar bij CENSAT in de regio Cauca ivm op temas zoals water, bescherming van tropisch regenwoud en agrobrandstoffen (in België beter, en verkeerdelijk gekend als biobrandstoffen)

Voor meer informatie (spaans): http://www.censat.org/component/content/article/10115

Pressure the Colombian authorities to find Sandra Viviana — Friends of the Earth International

Civil society organisations in Colombia have reported the disappearance of Sandra Viviana Cuellar Gallego, in Cali on February 17. Friends of the Earth International and Censat Agua Viva / Friends of the Earth Colombia need your help to pressure the Colombian authorities to step up the search for he

Half de wereld was al een tijdje met de boot mee, waaronder mezelf en Argenta, maar nu heeft ook de VN besloten om drinkbaar water als een basis mensenrecht te beschouwen.

In een zitting van de VN Assembly vandaag stemden 122 landen voor een resolutie ter stemming voorgelegd door Bolivië die water als basisrecht erkend. Merkwaardig genoeg waren en geen tegenstemmen, wel 41 onthoudingen.
rara, welke landen niet mee wilden spelen? The usual suspects…

Lees meer hier: http://www.bbc.co.uk/news/world-us-canada-10797988

Colombia viert vandaag, op de nationale feestdag 20 juli, 200 jaar onafhankelijkheid. Dat gaat gepaard met veel vuurwerk, militaire parades en harde woorden richting buurman Venezuela, land dat paradoxaal genoeg 2 eeuwen geleden de bevrijder van Colombia, Simon Bolivar, voortbracht.

Maar niet iedereen doet mee aan het feestgedruis.

Lees meer: http://esperanzaproxima.net/nl/blog/4-derechos-humanos/10-misak-people-no-independence

Vorige week vrijdag, 9 april, werden in Cerrito (García Rovira) de 1051 stemmen, verzameld ter ondersteuning van het volksinitiatief ter bescherming van de páramo El Amorzadero, officieel overhandigd aan de bevoegde administratie.

Cerrito, een landelijke gemeente op zo’n 8 uur rijden ten noorden van Bogota, is al 20 jaar lang het centrum van een strijd tussen de lokale bevolking en mijnbouwbedrijven die de páramo El Almorzadero willen ontginnen voor de daar aanwezige steenkool.

In de jaren negentig wezen de bewoners het toenmalig bedrijf Carboriente reeds de deur, maar recentelijk gaf de regering opnieuw concessies aan een nieuw bedrijf: ‘Continental de Carbonos’. Dat kwam als een kaakslag aan bij de lokale bevolking, maar men bleef niet bij de pakken zitten: na een eerste succesvol regionaal forum, werd een volgend gepland in de naburige gemeenten om zo een duidelijke ‘neen’ te laten horen tegen dergelijk projecten. Ook dit wettelijk voorstel dient als antwoord op de nieuwe bedreigingen van ontginning.

Het voorstel, dat uitgaat van een aantal bezorgde bewoners, maakt gebruik van een artikel in de Colombiaanse grondwet dat toelaat een gemeentelijk wetsvoorstel te doen, wanneer een voldoende aantal stemmen wordt opgehaald bij de bewoners, overeenkomend met minimum 5% van de stemgerechtigden.

Indien er genoeg geldige handtekeningen verzamel werden - wat hoogst waarschijnlijk is aangezien Cerrito amper iets meer dan 4000 bewoners telt - zal het voorstel ter debat op de gemeenteraad komen, en zullen men erover moeten stemmen of het al of niet wet wordt op het volledige gemeentelijke grondgebied.

Als het zover komt is de kans groot dat het voorstel aangenomen wordt, aangezien onder de 1051 handtekening die verzameld werden, ook die mogen geteld worden van een 9-tal gemeenteraadsleden, en het zou maar vreemd zijn indien die nu plots van mening zouden veranderen.

zie Fotos hier

Zo’n 30tal organisaties van over heel Colombia kwamen vorige weekend samen om zich over een prangend nationaal probleem te buigen: dat van de grootschalige mijnbouw.

Een problematiek die ook in Colombia steeds meer lokale gemeenschappen voor grote problemen stelt: milieuvervuiling, maar eveneens het verlies van landrechten, voedselveiligheid en cultuur, tot zelfs de gewelddadige verdrijving door paramilitairen groeperingen, al dan niet met actieve hulp van het leger.

Recentelijk nog, werd een huis van een inheemse familie platgebombardeerd door een helikopter van het leger, officieel omdat er guerrillero’s in de buurt zouden geweest zijn, terwijl het moeilijk als toevallig kan gezien worden dat diezelfde gemeenschap nog maar recentelijk was teruggekeerd na eerder al eens verdreven te zijn vermoedelijk om plaats te maken voor een mijnbedrijf dat in de regio wil opstarten (1).
Dergelijke gebeurtenissen geven een verontrustende trend aan die zich niet enkel in Colombia voordoet: die van de ‘militarisatie’ van gebieden waar multinationals hun oog laten vallen hebben op de natuurlijke rijkdommen (2), zoals in dit specifiek geval van de Muriel Mining Corporation in de regio van Chocó (3).

Dergelijke megaprojecten bedreigen niet alleen het voortbestaan van inheemse gemeenschappen, maar ook het levensonderhoud van lokale boeren die in de toekomst mogelijks door milieuvervuiling niet langer aan landbouw zullen kunnen doen. Misschien paradoxaal genoeg, bedreigt het ook het voortbestaan van kleinschalige mijnbouwers in dezelfde regio: Meestal zijn dat lokale arbeiders die reeds lange tijd, soms zelfs generaties lang, een stukje grond hebben uitgebaat met behulp van kleinschalige en artisanale mijnbouwtechnieken, en die zich plots geconfronteerd zien met een internationaal bedrijf dat beweert de eigendomsrechten over hun land te bezitten of een concessie te hebben om er een open-pit mijn te beginnen.
Onafhankelijk van hun redenen, elk van hen hebben enorm te lijden bij de komst van dergelijke grootschalige mijnbouwprojecten.

Twee dagen discussiëren kostte het om een consensus te bereiken tussen de verschillende aanwezigen en organisaties, die elk hun eigen standpunt hadden tegenover mijnbouw: dat ging van ‘neen, mijnbouw nooit’, over ‘neen, als het over grootschalige mijnbouw gaat’ tot ‘nee tegen grootschalige mijnbouw door multinationale bedrijven’ (4).

Maar uiteindelijk kwam het akkoord er dan toch, mede omdat eenieder zich meer dan bewust was van de hoogdringendheid om op nationaal niveau een front te vormen dat de problematiek van dergelijke megaprojecten op de nationale agenda kan zetten.
Die noodzaak werd andermaal duidelijk wanneer één van de deelnemende organisaties het trieste nieuws moest brengen dat in de loop van de bijeenkomst twee van haar leden in de provincie Bolivar, vermoedelijk door paramilitairen, waren vermoord (5).

Het weekend werd uiteindelijk het best samengevat door de woordvoerdster van de Nationale Organisatie voor Inheemse volkeren van Colombia (ONIC) wanneer ze zei: ‘Vorig jaar was het jaar van de vergaderingen, dit jaar dat van de actie.’

Welkom, ‘Netwerk Colombia tegen Grootschalige Mijnbouw’, wij hopen nog veel van u te mogen horen.

(1) http://justiciaypazcolombia.com/Indigenas-heridos-por-bombardeos & http://contagioradio.com/otra-mirada/193-en-grave-estado-de-salud-indigenas-que-fueron-victimas-del-bombardeo-por-parte-del-ejercito
(2) http://catapa.be/nl/news/675
(3) http://justiciaypazcolombia.com/Remilitarizacion-de-Resguardos-de
(4) oftewel: ‘nationalisatie’ als oplossing voor de mijnbouwproblematiek. Moet gezegd dat die laatsten eens bij de buren in Ecuador moeten gaan horen of daardoor alle milieu- en andere problemen op magische wijze opgelost zijn.
(5) http://www.censat.org/dadamail/mail.cgi/archive/prensa/20100215120611/